Page 5 - Munaidi jinau jane saqtau ushin jabdiktar

1 МҰНАЙ ЖӘНЕ МҰНАЙ ӨНІМДЕРІ

1.1 Мұнайдың фракциялық құрамы

Мұнай – көмірсутектері мен гетероатомды қосылыстардың көп
компонентті үздіксіз қоспасы. Мұндай қоспаны жеке қосылыстарға тек
физикалық әдістерді қолдана отырып бөлу мүмкін емес, атап айтқанда айдау
мүмкін емес. Сондықтан алдымен мұнай аз күрделі қоспалар болып табылатын
және қайнау температурасының белгілі бір аралықтары бар жеке
фракцияларға немесе дистилляттарға бөлінеді. Мұндай процесс фракциялау
(немесе ректификациялау) деп аталады және мұнайды бастапқы өңдеудің мәні
болып табылады. Мұнай өңдеу зауыттарында фракциялау арнайы
қондырғылардың - атмосфералық-вакуумдық түтікшелердің (АВТ) көмегімен
жүзеге асырылады. Мұнай фракциясы-мұнайды құрайтын және белгілі бір
температура аралығында қайнайтын қосылыстар тобы. Бастапқы өңдеу, өз
кезегінде, екі кезеңді қамтиды: атмосфералық айдау және вакууммен айдау.

Атмосфералық айдау кезінде жарық дистилляттары деп аталатын фракциялар
алынады - 350⁰ С дейін температурада қайнайтын фракциялар.

1-кесте. Мұнай фракциялары мен олардың қату температуралары

Градация Фракция Қату Шарттары
температурасы

Ашық Жеңіл Петролейндік 100 С-қа дейін Атмосфералық
0
0
Бензинді 100-140 С айдау
Орташа Лигроинді 140-180 С
0
(нафта)
0
Керосинді 180-220 С
0
Дизельді 220-350 С
0
Қанық Ауыр Вакуумдық 350-500 С Вакуумдық
(мазут) (майлы) газойль айдау
0
Гудрон 500 С-дан
жоғары

Фракциялардың құрамы оларды одан әрі пайдалану бағытын
анықтайды. Көп жағдайда мұнайды бастапқы өңдеу кезінде алынған
фракциялар белгілі бір құрамдағы қажетті мұнай өнімдерін алу үшін терең
қайта өңдеуден өтеді. Төменде фракциялардың жалпы құрамының кестесі,
кейбір физикалық қасиеттері мен қолданылуы келтірілген.

5