Page 74 - Munaidi jinau jane saqtau ushin jabdiktar

жиырма жылдан кейін (1980 жыл) бұл сан 574 миллион тоннаға дейін өсті
(барлық тасымалданатын көлемнің 90,9 пайызы).
Магистральдан басқа, мұнай құбырлары жергілікті және ішкі болып
бөлінеді.
Ішкі өндіруші кәсіпорындардың, сондай-ақ шикізатты және алынатын
өнімді сақтаумен және өңдеумен айналысатын компаниялардың
аумақтарында орналасады. Егер мұндай құбырлар мұнай кәсіпшілігінің
аумақтарында орналасса – олар кәсіпшілікішілік деп аталады; егер мұнай
базасының аумағында – базаішілік; егер мұнай айдау зауыттарында-
зауытішілік деп аталады.
Жергілікті – бұл әртүрлі профильдегі кәсіпорындарға тиесілі түрлі
объектілер қосылған мұнай құбырлары (мысалы, мұнай кәсіпшілігінің бас
сорғы станциялары және магистральды құбырлардың бас станциялары, немесе
су немесе темір жол көлігіне арналған кәсіп пен құю пункттері және т.б.).
Егер құбырдың ұзындығы туралы айтатын болсақ, ұзындығы 50
километрден асатын барлық осындай құрылыстар магистральдық болып
саналады. Құбыр диаметрі критерийі бойынша магистральдарға 219-дан 1220
миллиметрге дейінгі диаметрлер жатады. Бұдан басқа, негізгі мақсаты
көмірсутектерді өндіру орнынан ішкі нарықтың тұтынушыларына және
шетелдік сатып алушыларға жеткізу болып табылатын мұнай құбырлары
магистральдық болып табылады.
Қара алтын мен көгілдір оттың тасымалдаушысы деп аталатын
құбырлық тасымалдау басқа тасымалдау түрлері қарағанда ең жетілдірілген
болып табылады. Тасымалдаудың бұл түрі мұнай мен газды тасымалдауда
алатын орны ерекше. Құбырлық тасымалдау теміржол тасымалдауынан
кейінгі екінші орынды алады. Ең ірі мұнайтасымалдағыштар: Омск –

Павлодар – Шымкент, оның ұзақтылығы Республикамыздың
территориясында 2000 км-ден көп, Өзен – Атырау – Самара – 1500 км, Өзен –
Жетібай –Ақтау – 141 км және т.б.
Қазақстанда экспортық бағыттағы құбырөткізгіштік тасымалдау
дамиды, бұл мұнайдың игерілуінің жоғары дамуымен байланысты.
Магистральдық мұнай құбырының негізгі объектілері:
* бас сорғы станциясы;
* жеткізуші құбыр жүйесі;
* аралық сорғы айдау станциялары;
* магистральдың соңғы қабылдау пункті;
* әртүрлі мақсаттағы желілік құрылыстар •
Бас сорғы станциясы өндіру кәсіпшілігінен көмірсутегі шикізатын
қабылдауға және оны құбыр магистраліне кейіннен айдауға арналған. Сондай-
ақ мұнда алынатын шикізаттың сандық есебі жүргізіледі.
Жеткізуші құбырлар жүйесі өндірілген шикізатты кәсіпшіліктен бас
сорғы станциясына дейін жеткізуді қамтамасыз етеді.
Аралық айдау станциялары үйкеліс күшінің кедергісін жеңу процесінде
пайда болатын жұмыс ағыны энергиясының шығынын толықтыруды

74