Page 73 - Munaidi jinau jane saqtau ushin jabdiktar

болады және кейде екі немесе үш параллель қатарға (көп жіпті құбыржолдар)
салынған диаметрі 300-ден 1400 мм-ге дейінгі құбырлардан тұрады, алайда
жер үстінде (жер үсті құбыржолдары) немесе су астында (су асты), соның
ішінде терең су құбырлары салынуы мүмкін.
Құбырдағы мұнай мен мұнай өнімдерінің қозғалысын мұнай айдау
станциялары ("мас" аббревиатурасы), ал табиғи газдың қозғалысын — бір-
бірінен белгілі бір қашықтықта орналасқан компрессорлық станциялар ("КС"
аббревиатурасы) қамтамасыз етеді (әдетте, 100-120 және одан да көп
километр).
Құбыржолдар сұйық немесе газ тәрізді өнімдерді тасымалдау процесін
қамтамасыз ететін инфрақұрылыммен бірге-бұл физика, математика,
механика, термодинамика және инженерлік істі терең білуді талап ететін
күрделі инженерлік құрылыстар. Мұнай, мұнай өнімдері және газ құбыр көлігі
жүйесінде әртүрлі бейіндегі жүздеген мың маман жұмыс істейді, бірақ онда
іргелі және қолданбалы ғылымдағы заманауи білімдермен, сондай-ақ
инженерлік іс тәжірибесімен байытылған мамандар үнемі талап етіледі.
Магистральдық құбыр мынадай негізгі параметрлермен сипатталады:
* ұзындығы;
* диаметрі;
* өткізу қабілеті;
* айдайтын станциялардың болуы •
Энерготасымалдағыштарды тасымалдауға арналған қазіргі заманғы
магистральдардың ұзындығы бірнеше ондаған мың километрге ие болуы
мүмкін. Олар айдау сорғы станцияларының (бас және аралық), сондай-ақ құю
станцияларының жүйесімен жабдықталған көлік кешендерінің құрамына
кіреді. Бұл өнеркәсіптік кешендерге қалыпты жұмыс үшін қажетті барлық

өндірістік құрылыстар мен қосалқы құрылыстар енгізілген.
Қазіргі заманғы көліктік құбыр магистральдарының жылдық өткізу
қабілеті айдалатын шикізаттың 50 миллион тоннадан асуы мүмкін. Мұндай
магистральдарда қолданылатын мұнай құбырының диаметрі 800, 1020, 1220
миллиметр, ал кейбір жағдайларда – одан да көп болуы мүмкін.
Мұнайды тасымалдаудың мұндай тәсілі кезінде, егер оны едәуір
қашықтықтарға айдау қажет болса, гидравликалық сипаттағы өте күрделі
кедергіні еңсеруге тура келеді, ол үшін магистральдық құбырдың барлық
ұзындығын бойлай сорғы айдау станцияларының жүйесі құрылады, олардың
саны осы құбыр бойынша қандай көлемдерді айдау жоспарлануына
байланысты болады.
Қазіргі кезде қолданылатын негізгі құбыр магистральдары Кеңес Одағы
кезінде, негізінен – өткен ғасырдың 60-тан 80-ші жылдары аралығында
салынды. Осы уақыт ішінде атқарылған жұмыс көлемін бағалау үшін екі
санды келтіру жеткілікті: 1960 жылы барлық кеңестік құбыр тасымалы 163
миллион тонна шикі мұнайды және одан МӨЗ-ге өндірілген өнімдерді айдады,
бұл олардың жалпы тасымалданатын санының 70,6 пайызын құрады; ал

73