Page 131 - Munaidi jinau jane saqtau ushin jabdiktar

ауытқуларды тікелей жұмыс процесінде немесе ұзақ мерзімде тудыруы мүмкін
емес.
Өнеркәсіптік улар зиянды және ШРК ескере отырып, төрт топқ а
бөлінеді:
1. өте қауіпті заттар (металл сынап, қорғасын, фосфор сутегі, тетраэтил
қорғасын және т. б.);
2. қауіптілігі жоғары заттар (азот тотықтары, анилин, мышьякты сутегі,
күкіртті сутек, күкіртті ангидрид, этилен тотығы және т. б.);
3. орташа қауіпті заттар (аминопластар, дивинил капролактан, толуол,
метанол, сірке қышқылы, мырыш тотығы және т. б.);
4. қауіптілігі аз заттар (ацетон, бензин, дивинил, изобутилен, керосин, этил
спирті, циклогексан, этил эфирі және басқалар).
Бұл жіктеудің практикалық маңызы зор. Белгілі бір жағдайларда
өндірілген мұнай, табиғи мұнай газдары және олардың құрамындағы күкірт
қосылыстары, сондай-ақ мұнай және газ кен орындарында қолданылатын
көптеген заттар мен өнімдер (бензин, керосин, дизель отыны, метанол,
аммиак, ацетон, этил сұйықтығы, тұз қышқылы, каустикалық калий, көміртегі
тотығы, кальций карбиді, сынап, эпок-сидикалық шайырлар және т.б.)
олардың улы әсерін көрсете алады.
Мұнай мен табиғи мұнай газдарының құрамына кіретін негізгі
элементтер көміртегі мен сутегі болып табылады (олардың жалпы құрамы 96-
99,5% құрайды). Мұнайдың осы негізгі элементтерінен басқа құрамында
оттегі, күкірт, азот және күл бар.
Мұнай буы және оны өңдеу өнімдері, сондай-ақ көмірсутек газдары
негізінен орталық жүйке жүйесіне әсер етеді. Бұл заттармен улану белгілері
көбінесе бас айналу, құрғақ ауыз, бас ауруы, жүрек айну, жүрек соғысы, жалпы

әлсіздік және есін жоғалту кезінде көрінеді.
Құрамында күкірт қосылыстары, әсіресе күкіртсутегі бар майлар ең
қауіпті улы қасиеттерге ие. Көп күкіртті мұнаймен жұмыс істеу кезінде улану
қаупі көмірсутектер мен күкіртсутектердің аралас әсерінен тұрады.
Сондықтан олармен жұмыс істеу кезінде арнайы нұсқаулықтарда сипатталған
арнайы сақтық шаралары қабылданады.
Күкіртсутек (Н 2Ѕ)—шіріген жұмыртқалардың тән иісі бар түссіз улы газ,
ол төмен концентрацияларда (1:1000 000) айқын сезіледі, ал жоғары
концентрацияда күкіртсутектің иісі сезілмейді, өйткені иіс сезу органының
нерв ұштарының ішінара параличі пайда болады.
Күкіртсутектің ауаға қатысты тығыздығы 1,19 құрайды, сондықтан ол
төмен жерлерде (шұңқырлар, құдықтар, траншеялар, жертөлелер және т.б.)
оңай жиналады (әсіресе суық мезгілде); күкіртсутегі суда оңай ериді.
Күкіртсутек ағзаға тыныс алу жолдары арқылы енеді, ал үш жұтылу
асқазанға да енуі мүмкін; оның адам ағзасына тері арқылы енуі мүмкін.
3
Күкіртсутекпен жедел улану кезінде (H 2S концентрациясы 1000 мг/м -
ден астам) жедел тыныс алу және жүрек сал ауруы мүмкін. H 2S салыстырмалы
түрде аз концентрациясымен улану нәтижесінде бұлшықет спазмы, беттің көк

131